Hibe vaadiyle dolandırıcılık: nasıl ayırt edilir?

"KOSGEB hibesi garantili", "devletten 500 bin TL geri ödemesiz destek, sadece dosya masrafı", "e-Devlet şifrenizi verin, başvurunuzu biz yapalım": bu tür vaatlerin ortak noktası, gerçek bir kamu desteğinin adını kullanarak sizden para ya da kimlik bilgisi istemeleridir. Kamu destekleri gerçekten var, ama başvuru yolları, karar süreçleri ve ödeme biçimleri bellidir. Bu çerçeveyi bilen biri, dolandırıcılık girişimini çoğu zaman ilk konuşmada fark eder.

Dolandırıcılar hangi yolları kullanıyor?

Hibe vaadiyle yapılan girişimler genellikle şu kalıplardan birine uyar:

• Sahte ücret: Gerçek bir programın adı verilir, ardından "dosya açılış", "ön onay" ya da "hibe sigortası" adıyla peşin para istenir.
• Kimlik bilgisi avı: Başvuruyu "sizin yerinize yapmak" için e-Devlet şifresi, telefona gelen doğrulama kodu ya da vekâlet istenir.
• Sahte kanal: Kurum logosu taşıyan bir sosyal medya hesabı veya turkiye.gov.tr'ye benzeyen bir adres üzerinden "başvuru formu" doldurtulur.
• Çıkmış hibe masalı: "Hibeniz onaylandı, ödeme için önce vergi ya da masraf yatırın" denerek para talep edilir.

Bu senaryoların hepsi, aşağıdaki resmî başvuru düzeniyle çelişir.

Kamu desteklerine başvuru nasıl yapılır?

Resmî destek başvuruları kurumların kendi sistemleri üzerinden yapılır ve başvuru aşamasında kuruma ödenen bir "dosya ücreti" ya da "hibe harcı" yoktur:

• KYK burs ve kredisi: e-Devlet'teki başvuru hizmeti üzerinden (KYK rehberimiz).
• İŞKUR engelli ve eski hükümlü hibesi: İŞKUR duyurusuna göre yalnızca e-Devlet üzerinden; elden ya da postayla yapılan kendi işini kurma başvuruları kabul edilmez.
• KOSGEB programları: Örneğin Girişimci Destek Programında başvuru formları e-Devlet üzerinden doldurulur. KOSGEB'in sık sorulan sorularına göre bu programın ön şartı olan girişimcilik eğitimleri de ücretsizdir.
• TÜBİTAK BİDEB bursları: e-BİDEB ya da TYBS üzerinden (TÜBİTAK burs rehberimiz).
• TKDK IPARD hibeleri: TKDK'nın çevrim içi başvuru sistemi üzerinden (IPARD III rehberimiz).

Destek kararını ise her zaman kurumun kurulu, komisyonu ya da değerlendiricileri verir; çoğu programda bütçe imkânı ve puan sıralaması belirleyicidir. Bu yüzden dışarıdan hiç kimse sonucu garanti edemez.

1. Kurumun duyurusu: Çağrı kurumun kendi sitesinde ilan edilir
2. Kurumun sistemi: e-Devlet, e-BİDEB, TKDK ya da KOSGEB sistemi
3. Değerlendirme: Kurul, komisyon ya da değerlendiriciler
4. Karar ve ödeme: Sonucu dışarıdan kimse garanti edemez

Danışmanlık ile dolandırıcılık arasındaki fark

Proje hazırlatmak için danışmandan hizmet almak yasaldır. TKDK'nın 12. çağrı rehberi, mimarlık, mühendislik ve danışmanlık ücretlerini belirli oranlar içinde uygun harcama olarak sayar. Aradaki fark şudur: danışmana ödediğiniz para bir hizmetin karşılığıdır, kuruma ödenen bir bedel değildir ve kabul garantisi içermez.

TKDK ayrıca küçük yatırımcıların proje hazırlama yükünü azaltmak için üretici örgütleri ve meslek kuruluşlarıyla işbirliği protokolleri imzaladı. Bu protokollere göre örgütler proje için fiyat teklifi verir ama hazırlık sürecinde başvuru sahibinden ücret istemez; proje kabul edilip TKDK ile sözleşme imzalanırsa ücret fatura karşılığında ödenir ve hibe oranı kadarı destek olarak geri alınır. Protokol imzalayan kuruluşlar arasında Türkiye Ziraat Odaları Birliği, TOBB ve çeşitli üretici merkez birlikleri bulunur.

Kurumların resmî uyarıları

• TKDK: Başvuru rehberinin "Usulsüzlük ve Dolandırıcılık" bölümünde başvuru sahibinin projeden doğrudan sorumlu ve TKDK'nın tek muhatabı olduğu belirtilir. Rehbere göre çağrı süresince tüm resmî açıklamalar TKDK'dan gelir; tkdk.gov.tr'de yayımlanmayan ya da TKDK rehberlerinde yer almayan hiçbir bilgi bağlayıcı değildir. Usulsüzlük şüphelerini 444 8 535 numaralı hattan, kimliğinizi vermeden de bildirebilirsiniz.
• e-Devlet Kapısı: Güvenlik sayfasında e-Devlet'in turkiye.gov.tr dışında bir adresi olmadığı, şifrenin kimseyle paylaşılmaması gerektiği, kişisel bilgi ya da şifrenin e-postayla sorulmayacağı ve e-Devlet çalışanlarının arayıp şifre istemeyeceği yazar.
• Emniyet Genel Müdürlüğü: Dolandırıcılık sayfasında kamu görevlilerinin sizden hesap numarası ya da para istemeyeceği vurgulanır. Aynı sayfaya göre kamu kurum ve kuruluşlarının araç olarak kullanılması, Türk Ceza Kanunu md. 158'deki nitelikli dolandırıcılık hallerindendir.
• KOSGEB: e-hizmetler sorularında bir işletme için yalnızca bir kişiye vekâlet verilebildiği ve sisteme vekili onaylanan kişinin kendi e-Devlet doğrulamasıyla girdiği anlatılır. Yani vekâlet verdiğiniz kişi, işletmeniz adına sistemde işlem yapabilir; bu yetkiyi tanımadığınız birine vermeyin.

Kontrol listesi: bu işaretlerden biri varsa durun

Uyarı işareti	Neden şüpheli?	Ne yapmalı?
"Hibe garantili, onay kesin"	Karar kurumun kurulunda ya da komisyonunda verilir	Programın resmî sayfasındaki değerlendirme sürecini okuyun
Peşin "dosya ücreti", "başvuru harcı"	Başvuru kurumun kendi sistemi üzerinden yapılır	Ödeme yapmadan kurumu arayıp sorun
e-Devlet şifresi ya da SMS kodu isteniyor	e-Devlet şifre paylaşılmasın diye uyarır	Kimseyle paylaşmayın
turkiye.gov.tr dışında "başvuru formu"	e-Devlet'in başka adresi yok	Adresi tarayıcıya kendiniz yazın
"Kurumdan arıyoruz, hibeniz çıktı, önce masrafı yatırın"	Kamu görevlileri para istemez	Görüşmeyi kesip kolluğa bildirin
Duyurusu olmayan bir çağrı ya da program	Çağrılar kurumun sitesinde ilan edilir	Kurumun duyurular sayfasını ve destek takvimimizi kontrol edin
Tanımadığınız birine vekâlet istenmesi	Vekil, işletmeniz adına işlem yapabilir	Vekâleti yalnızca güvendiğiniz kişiye verin

Bir programın gerçekten var olup olmadığını ve şartlarını görmek için uygunluk sihirbazımızdan ya da tüm destekler listesinden yararlanabilirsiniz; her kaydın altında resmî kaynak bağlantısı yer alır.

Mağdur olduysanız: şikâyet kanalları

1. Kanıtları saklayın. Mesajlar, arama kayıtları, dekontlar ve web adresleri şikâyetinizin temelidir.
2. Kolluğa ya da savcılığa başvurun. En yakın polis veya jandarma birimine gidebilir, Emniyet sitesinde yönlendirilen 112 ihbar kanalını kullanabilir ya da Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilirsiniz; dolandırıcılık TCK md. 157 ve 158'de düzenlenmiştir.
3. Adı kullanılan kurumu bilgilendirin. TKDK 444 85 35, KOSGEB 444 1 567, İŞKUR 444 75 87, GSB için ALO GSB 444 0 472 hatlarını kullanabilirsiniz.
4. CİMER'e yazın. Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi üzerinden kamu kurumlarına şikâyet iletebilirsiniz.
5. Sahte siteyi bildirin. USOM duyurusuna göre siber ihbar süreçleri artık siberguvenlik.gov.tr üzerinden yürütülüyor.

1. Kanıtları saklayın: Mesaj, arama kaydı, dekont, web adresi
2. Kolluk ya da savcılık: Polis, jandarma veya Cumhuriyet başsavcılığı
3. Kurumu bilgilendirin: Adı kullanılan kurumun iletişim hattı
4. CİMER: Kamu kurumlarına şikâyet
5. Sahte siteyi bildirin: siberguvenlik.gov.tr üzerinden

Destek ararken resmî kaynaklardan şaşmamak en iyi korunma yoludur. İşletmeler için KOSGEB kurum sayfamızda, çiftçiler için TKDK kurum sayfamızda güncel programları kaynaklarıyla birlikte bulabilirsiniz.