Kalkınma ajansı projesi nasıl hazırlanır?

Kalkınma ajansları mali desteği “proje teklif çağrısı” yöntemiyle verir: ajans bir program ilan eder, başvuru rehberini yayımlar, projeler Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi (KAYS) üzerinden toplanır ve bağımsız değerlendiricilerce puanlanır. Oyunun kuralları iki belgede yazılıdır: bütün ajanslar için ortak olan Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği (RG 08.11.2008, son kapsamlı değişiklik RG 14.03.2020) ve her program için ayrı hazırlanan başvuru rehberi. Aşağıda örnek olarak Doğu Marmara Kalkınma Ajansı'nın (MARKA) 31 Ağustos 2026'da ilan ettiği 2026 Kırsal Kalkınma Mali Destek Programı rehberi kullanılıyor; rakamlar programdan programa değişir.

Önce rehberin künyesini okuyun

Başvuru rehberinin ilk sayfalarındaki program künyesi, projenin sınırlarını çizer. MARKA'nın 2026 Kırsal Kalkınma programında künye şöyle:

Başlık	2026 Kırsal Kalkınma MDP (MARKA)
Program bütçesi	150.000.000 TL
Proje başına destek	1.000.000 – 5.000.000 TL
Destek oranı	%25 – %75
Uygulama süresi	12 – 24 ay
KAYS'ta son giriş ve onay	19 Ekim 2026, saat 23.59
Taahhütnamenin ajansa teslimi	26 Ekim 2026, saat 17.00

Rehberde kimlerin başvurabileceği, öncelikler ve desteklenmeyecek proje türleri de yazılıdır. Bu örnek program kâr amacı gütmeyen kuruluşlara açıktır; şirketlere yönelik programlarda Yönetmeliğin 25. maddesine göre ajans desteği uygun maliyetlerin en fazla %50'si olabilir ve bu oran artırılamaz. Kâr amacı gütmeyenlerde tavan %75'tir; rehberde açıkça belirtilen öncelik alanlarında %90'a kadar çıkabilir.

• Kâr amacı gütmeyen kuruluşlar: en fazla %75
• Şirketler (artırılamaz): en fazla %50

KAYS başvurusu adım adım

Başvuru formu ve ekleri yalnızca KAYS üzerinden (kaysuygulama.sanayi.gov.tr) elektronik olarak doldurulur; ajans istemedikçe taahhütname dışında sözleşme aşamasına kadar kâğıt evrak verilmez. MARKA'nın KAYS başvuru kılavuzuna göre form şu bölümlerden oluşur: proje genel bilgileri ve özeti, başvuru sahibi bilgileri ve kaynakları, benzer proje tecrübesi, diğer başvurular, ortak ve iştirakçiler, amaç ve gerekçelendirme, faaliyetler, yöntem, performans göstergeleri, beklenen sonuçlar, mantıksal çerçeve, bütçe, beklenen finansman kaynakları, destekleyici belgeler ve kilit personel özgeçmişleri.

Başvuru, KAYS'ın ürettiği taahhütnamenin imzalanmasıyla tamamlanır. Yönetmeliğin 17. maddesine göre taahhütname e-imzayla, son başvuru tarihinden itibaren en geç 5 iş günü içinde imzalanır; e-imza yoksa aynı süre içinde ıslak imzalı olarak ajansa teslim edilir. Zamanında yapılmayan başvurular için mazeret kabul edilmez.

MARKA rehberinin istediği destekleyici belgelere örnekler: yönetim organının proje kararı, noter onaylı imza beyanı, 2024 ve 2025 yıllarının onaylı mali tabloları, faaliyet belgesi, proje alanının mülkiyet veya tahsis belgeleri, gerekli izinler ve 100.000 TL'yi aşan her makine, ekipman veya hizmet kalemi için iki proforma fatura.

1. Rehber ve künye: Bütçe, destek oranı, süre, uygunluk
2. KAYS başvurusu: Form, bütçe, mantıksal çerçeve, özgeçmişler
3. Taahhütname: Son başvurudan itibaren en geç 5 iş günü
4. İdari kontrol: Koşulu taşımayan başvuru reddedilir
5. Bağımsız değerlendirme: İki değerlendirici, en az 65 puan
6. Sözleşme: İlandan sonra 15 iş günü içinde belgeler

Bütçe: uygun maliyetler

Destek yalnızca “uygun maliyetler” üzerinden hesaplanır ve sunduğunuz bütçe bu maliyetlerin tavanıdır. Maliyetler götürü değil fiili olmalı, proje süresi içinde gerçekleşmeli, yararlanıcı ya da ortağı tarafından yapılmalı ve muhasebe kayıtlarında belgelenebilmelidir.

MARKA 2026 rehberinde uygun doğrudan maliyetler ve sınırları:

• Projede yeni istihdam edilecek personelin brüt ücreti, bütçenin %10'unu geçmemek kaydıyla
• Piyasa fiyatına uygun yeni ekipman ve hizmet alımları
• Sarf malzemesi ve yalnızca deneme üretimi için hammadde, her biri bütçenin %5'ine kadar
• Küçük ölçekli yapım işleri, ajans desteğinin %30'unu geçmemek kaydıyla
• Taşeron, eğitim, görünürlük ve teknik danışmanlık hizmetleri (proje yazma ve yürütme danışmanlığı hariç) ile KDV

Genel idari giderler için toplam uygun maliyetin %2'sini aşmayan götürü bir dolaylı maliyet ayrılabilir.

Uygun olmayan maliyetlerin başında şunlar gelir: faaliyet yeri kirası, arazi ve bina alımı, ikinci el ekipman, otomobil ve kamyon gibi taşıt alımı ya da kiralaması, leasing, yolculuk ve gündelikler, kur artışından doğan maliyetler, proje başlangıcından önce yapılan harcamalar, proje hesabı dışında yapılan ödemeler ve hâlihazırda başka bir kaynaktan finanse edilen kalemler. Yönetmeliğe göre banka transfer ücreti, noter masrafı ve sözleşmeye ilişkin vergiler de proje bütçesinden karşılanamaz.

Eş finansman nasıl kurgulanır?

Ajans desteği ile toplam uygun maliyet arasındaki fark eş finansmandır ve MARKA rehberine göre nakdi olmalıdır. Projede görevlendirilecek mevcut personelin maaşı eş finansman sayılmaz. Arazi, malzeme veya iş gücü gibi ayni katkılar başvuruda ayrıca listelenir ama eş finansman yerine geçmez; yine de destek alırsanız bu katkıları sağlamak zorundasınız.

Ödeme düzeni de nakit planınızı belirler. Yönetmeliğin 26. maddesine göre sözleşmeden ve teminattan sonra desteğin %40'ı ön ödeme olarak aktarılır; genel sekreter bu oranı %20 ile %60 arasında belirleyebilir. Sonraki ödemeler hak ediş esaslıdır: ajans, ön ödemeyi ve aynı oranda sizin eş finansmanınızı usulüne uygun harcadığınızı belgeledikten sonra ödeme yapar. Kâr amacı güden yararlanıcılardan destek tutarının en az %10'u kadar teminat alınır.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Önce idari ve uygunluk kontrolü yapılır; rehberdeki koşullardan birini taşımayan başvuru doğrudan reddedilir. Uygun bulunan her proje, birbirinden habersiz iki bağımsız değerlendirici tarafından puanlanır; değerlendirmeler en az beş üyeli değerlendirme komitesince kontrol edilir. MARKA 2026 rehberindeki puan tablosu:

Bölüm	Puan
Mali ve operasyonel kapasite	20
İlgililik	25
Yöntem	25
Etki ve sürdürülebilirlik	15
Bütçe ve maliyet etkinliği	15

Başarılı sayılmak için toplamda en az 65 puan ve ilgililik bölümünden en az 15 puan gerekir. Bütçe bölümünde değerlendiricinin sorduğu soru nettir: her kalem en az bir faaliyete bağlı mı ve piyasa araştırmasıyla mı belirlenmiş? Bu yüzden faaliyet planı, mantıksal çerçeve ve bütçe birbirine birebir oturmalıdır.

Sözleşme ve uygulama

Desteklenecek projeler ilan edildikten sonra MARKA rehberine göre 15 iş günü içinde istenen belgeler yüklenir; vergi ve SGK borcu olmadığını gösteren belgeler en fazla 15 gün önce alınmış olmalıdır. Borcu olan ya da aleyhine kesinleşmiş haciz bulunan başvuru sahibiyle bu belgeler sunulana kadar sözleşme imzalanmaz. Projeler en fazla iki yıl sürebilir (Yönetmelik m. 25), nihai rapor bitişten sonraki 30 gün içinde sunulur ve belgeler proje sonrasında en az beş yıl saklanır.

Sözleşme değişiklikleri, süre uzatımı ve mükerrer finansman gibi uygulama aşaması tuzaklarını destek başvurusunda sık yapılan hatalar rehberinde anlattık. Açık ajans çağrılarını başvuru takviminde, tüm programları kalkınma ajansları sayfasında bulabilir; kooperatifseniz kooperatiflere yönelik destekler listesine de bakabilirsiniz.