Kooperatif nasıl kurulur, hangi desteklere başvurur?

Kooperatif, en az yedi kişinin birikimini ve emeğini ortak bir işte birleştirmesinin hukuki yoludur ve birçok kamu programında şirketlerden farklı bir kapı açar. Ancak hangi desteğe başvurabileceğiniz, kooperatifinizin hangi bakanlığın alanında kurulduğuna bağlıdır. Bu rehberde Ticaret Bakanlığına bağlı bir kooperatifin kuruluş adımlarını ve 26 Eylül 2026 itibarıyla kooperatiflere açık üç destek kanalını anlatıyoruz: KOOP-DES, kalkınma ajansları ve TKDK.

Önce doğru bakanlığı belirleyin

Ticaret Bakanlığı'nın 2026 duyurusunda yayımlanan KOOP-DES uygulama kılavuzuna göre tarımsal amaçlı kooperatifler Tarım ve Orman Bakanlığının, yapı kooperatifleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının alanındadır. 1163 sayılı Kanun'un genel hükümlerine tabi diğer kooperatifler ile tarım satış kooperatifleri ise Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğüne bağlıdır.

Bakanlığın “Kooperatif nasıl kurulur?” sayfası kuruluş izni verdiği 27 türü sayar; aralarında üretim ve pazarlama, tüketim, küçük sanat, hizmet, eğitim, çocuk bakım hizmetleri, turizm geliştirme, yenilenebilir enerji üretim ve kadın girişimi üretim ve işletme kooperatifleri vardır. Bakanlık 2022/3 sayılı Genelge ile bunların önemli bir kısmında, örnek anasözleşme aynen kabul edildiği sürece kuruluş izni yetkisini Ticaret İl Müdürlüklerine devretmiştir; kadın girişimi üretim ve işletme kooperatifleri de bu listededir.

Kuruluş adımları

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 2. maddesine göre kooperatif en az 7 ortağın imzaladığı anasözleşmeyle kurulur ve imzalar ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel huzurunda atılır. Bakanlık sayfasındaki sırayla süreç şöyle ilerler:

1. Anasözleşmeyi MERSİS'te hazırlayın. Uygulamada Bakanlığın MERSİS'e yüklediği örnek anasözleşmeler kullanılır. Örnekten ayrılan anasözleşmeler kanuna ve genel ahlaka aykırı olmamak kaydıyla mümkündür, ancak bu talepler Genel Müdürlükçe sonuçlandırılır.
2. İmzaları ticaret sicili müdürlüğünde atın. Anasözleşmenin en az iki nüshası yetkili personel huzurunda imzalanır, diğerleri imzalı asıldan çoğaltılır.
3. Sermayeyi bankaya yatırın. Anasözleşmede ödendiği belirtilen sermaye kısmı (en az dörtte biri) kurulacak kooperatif adına açılan özel bir banka hesabına yatırılır ve dekont alınır.
4. Kuruluş dosyasını izin merciine verin. Kuruluş Bilgi Formu ekinde 6 adet anasözleşme, ilk yönetim ve denetim kurulu üyelerinin son 6 ay içinde alınmış adli sicil belgeleri, bu üyelerin taahhütnameleri, banka dekontu, ilk denetim kurulu üyelerinin en az lise mezuniyetini gösteren belge, ortaklık şartlarının taşındığını gösteren belge veya taahhütnameler ve varsa tüzel kişi ortakların belgeleri sunulur.
5. İnceleme ve izin. İzin mercii dosyayı şekil yönünden (belgeler tam mı) ve esas yönünden (anasözleşme kanunun emredici hükümlerine uygun mu) inceler.
6. Tescil ve ilan. Kooperatif ticaret siciline tescil edilir ve ilan edilir.
7. KOOPBİS kaydı. Kanun'un 2021'de eklenen Ek 5. maddesine göre ticaret sicili kayıtlarının, finansal tabloların, genel kurul evrakının ve ortak bilgilerinin Kooperatif Bilgi Sistemi'ne işlenmesinden yönetim kurulu sorumludur.

1. Anasözleşme (MERSİS): En az 7 ortak, örnek anasözleşme
2. İmzalar ve sermaye: Sicil müdürlüğünde imza, en az 1/4 sermaye bankaya
3. Kuruluş dosyası: 6 anasözleşme, adli sicil, taahhütnameler
4. İnceleme ve izin: Şekil ve esas yönünden inceleme
5. Tescil ve ilan: Ticaret siciline tescil
6. KOOPBİS kaydı: Kayıtlar yönetim kurulunun sorumluluğunda

Destek başvurusu yapmayı düşünüyorsanız defterleri baştan düzgün tutun: KOOP-DES başvurusunda yevmiye, kebir, envanter, genel kurul toplantı ve müzakere ile yönetim kurulu karar defterlerinin açılış tasdiklerinin yapılmış olması aranır.

KOOP-DES: Ticaret Bakanlığının kooperatif hibesi

Kooperatiflerin Desteklenmesi Programı, Kooperatifçilik Proje Destek Yönetmeliği (son değişiklik RG 27.02.2026) dayanağıyla makine-ekipman alımlarını ve bu projelerle ilişkili nitelikli personel istihdamını hibeyle destekler. 2026 duyurusuna göre bu yılın çağrısı yalnızca ortaklarının çoğunluğu kadın olan ve kadın emeğini değerlendirmeyi amaçlayan kooperatiflere ve üst kuruluşlarına açıldı; başvurular 13 Nisan – 15 Mayıs 2026 arasında kooperatif merkezinin bulunduğu Ticaret İl Müdürlüğüne yapıldı.

Kalem	2026 üst sınırı	Hibe oranı
Makine ve ekipman alımı	Hibeye esas proje tutarı 1.000.000 TL	İlin gelişmişlik sırası 1–3 ise %50, 4–6 ise %75; ortakların en az %90'ı kadınsa il ayrımı olmadan %75
Nitelikli personel istihdamı	Yıllık net ücret 1 kişi için 420.000 TL, 2 kişi için toplam 840.000 TL	Azami sınırın %100'üne kadar, en fazla 1 yıl

• Ortakların en az %90'ı kadın (il ayrımı yok): %75
• Gelişmişlik sırası 4–6 olan iller: %75
• Gelişmişlik sırası 1–3 olan iller: %50

Kılavuzdaki örneğe göre KDV ve diğer vergiler hariç 1.500.000 TL'lik bir makine projesi sunan kooperatif, %75 oranla en fazla 750.000 TL hibe alır (1.000.000 TL × %75); kalan 750.000 TL ile KDV ve vergileri kendisi karşılar. 500.000 TL'lik bir projede hibe 375.000 TL, kooperatifin payı 125.000 TL artı vergilerdir. Nitelikli personel desteği, istihdamın gerçekleştiği bir yılın sonunda ödenir ve yalnızca makine-ekipman alımı için program kapsamında destek alan kooperatiflere verilir: bu desteği isteyen kooperatif mal alımı başvurusuyla birlikte başvurur, son iki yıl içinde mal alımı hibesi almış kooperatifler ise ayrıca başvurabilir. Satın alma yöntemi de tutara bağlıdır: hibeye esas tutarı 750.000 TL ve altındaki alımlarda doğrudan temin, üzerindekilerde pazarlık usulü uygulanır.

Başvuruda dikkat edilecek ölçütler:

• Aynı proje konusunda son 4 yıl içinde KOOP-DES hibesi almamış ve başka bir kamu desteğinden yararlanmamış olmak.
• Mal alımının kooperatifin faaliyet konusuyla uyumlu, maliyetlerin piyasa fiyat araştırmasına dayalı olması.
• İl Proje Komisyonu değerlendirmesinde 80 ve üzeri puan almak; bu puana ulaşan başvurular Bakanlığa gönderilir.
• Ödeme aşamasında kooperatifin ve yüklenicinin SGK ve vadesi geçmiş vergi borcu bulunmaması.

Kalkınma ajansları: kooperatif başvuru sahibi olabilir

Ajansların mali destek programlarında kooperatifler sıklıkla uygun başvuru sahipleri arasında sayılır. Örneğin Doğu Marmara Kalkınma Ajansı'nın 2026 Anadoludakiler Kırsal Kalkınma Mali Destek Programı, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova'daki kooperatif ve birliklere de açık. Program 150.000.000 TL bütçeli; proje başına destek 1.000.000 ile 5.000.000 TL arasında, destek oranı %25 ile %75 arasında. Başvurular KAYS üzerinden 19 Ekim 2026 saat 23.59'a kadar yapılabiliyor. Rehbere göre eş finansmanın nakdi olması şart ve uygun başvuru sahiplerinden en az birini ortak olarak projeye katan başvurulara, ortağın katkısına göre ek puan verilebiliyor. Kendi bölgenizdeki çağrıları kalkınma ajansları sayfamızdan ve takvimden izleyebilirsiniz.

TKDK: üretici örgütlerine yüksek oran ve puan

TKDK'nın IPARD III programında kooperatifler “üretici örgütü” olarak avantajlıdır. 12. çağrı bilgi kitapçığına göre tarımsal işletmelerin fiziki varlıklarına yönelik yatırımlar tedbirinde (M1):

• Baz destek oranı %60 iken üretici örgütlerinin ortaklaşa yatırımlarında %70'tir; yatırım türüne göre eklenen oranlarla birlikte en fazla %75'e çıkabilir.
• Kooperatifi temsil ve ilzama yetkili kişilerden en az biri 40 yaşından küçükse oran 5 puan artar.
• Sıralamada başvuru sahibi statüsü için gerçek kişiye 5, üretici örgütüne 10, birinci derece tarımsal örgüt belgesi olan üretici örgütüne 15 puan verilir.
• Yetkililerden biri kadınsa 10 puan daha eklenir; kooperatifte ortaklık payı şartı aranmaz.

12. çağrı ilanı süt, kırmızı et, kanatlı eti ve yumurta üreten işletmeleri kapsıyordu ve başvurular 7 Eylül 2026'da kapandı. Sıralama kriterlerindeki son değişikliğin Avrupa Komisyonu onayı beklendiği için bir sonraki çağrıda puanları yeniden kontrol edin. Tüm TKDK programları için TKDK kurum sayfamıza bakabilirsiniz.

Kadın kooperatifleri için özet

Kadın girişimi üretim ve işletme kooperatifleri kuruluşta il müdürlüğü yetkisine girer, 2026 KOOP-DES çağrısının tek hedef grubudur ve ortaklarının en az %90'ı kadınsa il ayrımı olmadan %75 hibe oranı alır. TKDK sıralamasında da kadın yetkili 10 puan getirir. Kadın girişimcilere yönelik diğer destekleri kadın girişimci rehberimizde topladık; kooperatifinize uygun programları görmek için uygunluk sihirbazında başvuran türü olarak “kooperatif / birlik” seçebilirsiniz.